Święta w Anglii zwyczaje, potrawy i słownictwo po angielsku

W skrócie: święta w Anglii

• 24 grudnia (Christmas Eve): dzieci zostawiają dla Mikołaja (Father Christmas) mince pie i coś mocniejszego, a dla renifera marchewkę.
• 25 grudnia (Christmas Day): prezenty rano, świąteczny obiad z pieczonym indykiem, o 15:00 przemówienie króla.
• Na deser: Christmas pudding podpalany przed podaniem i mince pies.
• Przy stole: Christmas crackers z papierową koroną, żartem i drobnym upominkiem.
• 26 grudnia (Boxing Day): wyprzedaże, sport i pantomima w teatrze.

Czy święta w Anglii różnią się od tych w Polsce? Co pojawia się na świątecznym stole? Co mają wspólnego wybuchy ze świątecznym obiadem? Czy można się upić, jedząc świąteczny pudding?

1. Święta w Anglii: co dla Mikołaja?

Tradycja pisania listów do Świętego Mikołaja (Father Christmas) jest dobrze znana dzieciom w Wielkiej Brytanii. Listy wręczane są rodzicom, którzy odpowiadają za bezpieczne dostarczenie tych poufnych informacji Mikołajowi. W domach, w których jest kominek (fireplace), listy wrzuca się bezpośrednio do ognia. Dla zapracowanego Mikołaja zostawia się mały poczęstunek. W amerykańskich filmach możemy dostrzec zwyczaj przygotowywania ciasteczek (cookies) i mleka (milk). W Anglii jednak Mikołaj może liczyć na nieco bardziej rozgrzewający trunek: brandy lub whisky. Jako przekąskę Mikołaj dostaje mince pie, a renifer (reindeer), który dzielnie ciągnie Mikołajowe sanie (sleigh), marchewkę (carrot).

2. Święta w Anglii: obiad

Pieczony indyk

Jeśli chodzi o świąteczne tradycje związane z jedzeniem, możemy zauważyć znaczące różnice w potrawach. Podczas gdy w Polsce w Wigilię królują dania bezmięsne (meat-free), w Anglii głównym przysmakiem jest pieczone mięso i warzywa. Wyczekiwanym daniem jest pieczony indyk (roast turkey) w towarzystwie pieczonych ziemniaków (roast potatoes), marchewek (carrots), brukselki (Brussels sprouts) oraz groszku (peas). Brytyjczycy polewają danie gęstym sosem pieczeniowym (gravy) lub sosem chlebowym (bread sauce). Bazą sosu chlebowego jest mleko oraz masło, a okruchy chleba (breadcrumbs) wykorzystywane są do zagęszczenia (to thicken). Nie jest to jednak wyłącznie świąteczny przysmak: dodatek ten świetnie komponuje się z pieczonym mięsem, nazywanym po prostu roast.

Yorkshire pudding

Będąc w temacie sosów, nie mogę zapomnieć o kultowym Yorkshire pudding. Tradycyjnie podaje się go do niedzielnej pieczeni wołowej (Sunday roast), ale w wielu domach pojawia się też na świątecznym stole. Wbrew nazwie to nie budyń: to rodzaj wypieku podawanego z sosem. Pudding musi być lekki (light) i puszysty (airy). Rzadkie ciasto (batter) można porównać do ciasta naleśnikowego, jako że składniki to zaledwie jajka, mleko i mąka. Kluczem do sukcesu jest tutaj odpowiednie przyrządzenie.

Pigs in blankets

Typowo brytyjskim świątecznym przysmakiem są kiełbaski owinięte (wrapped) bekonem, pieszczotliwie nazywane pigs in blankets (świnki pod kocykiem).

Christmas pudding

Na deser czeka Christmas pudding, przygotowywany z dużym wyprzedzeniem (in advance), aby wszystkie smaki zdążyły się ze sobą połączyć. To trochę tak jak z niektórymi przepisami na pierniczki: im dłużej leżakują, tym są lepsze. Smaki w Christmas puddingu dojrzewają (mature) i stają się jeszcze bardziej intensywne. Podstawą świątecznego puddingu są suszone owoce (dried fruit) i duuużo alkoholu. Gałązka ostrokrzewu (holly sprig), która umieszczana jest na górze, ma przypominać o koronie cierniowej Jezusa. Tradycyjnie pudding jest podpalany przed podaniem, a płomienie mają symbolizować miłość i władzę Jezusa.

Biorąc pod uwagę fakt, że pudding jest obficie nasączony alkoholem (soaked in booze), może czekać na święta nawet kilka miesięcy. O ile oczywiście nie zjemy go wcześniej 😉

Mince pie

Kultowym smakołykiem jedzonym w święta, a nawet kilka tygodni przed nimi, jest mince pie. Nazwa może być nieco myląca, ponieważ na próżno szukać w środku mięsnego nadzienia, mimo że samo słówko mince oznacza właśnie mielone mięso. Musimy cofnąć się w czasie aż do średniowiecza, kiedy podstawę nadzienia stanowiło mięso (meat): baranina (mutton), wołowina (beef) czy dziczyzna (game). Drobno siekane mięso (finely chopped meat) w połączeniu z owocami oraz konserwującym trunkiem było popularnym przysmakiem i pozwalało uniknąć solenia (to salt) czy suszenia (to dry) mięsa. Podobno król Henryk V był ogromnym fanem tego przysmaku i częstował nim gości podczas uczty koronacyjnej.

Przepis znacznie zmienił swoją formę i obecnie głównymi składnikami nadzienia (filling) są suszone owoce, głównie rodzynki koryntki (currants), kandyzowana skórka (candied peel), jabłka (apples), orzechy (nuts) oraz przyprawy (spices).

Chcesz wrócić do domu samochodem po świątecznym obiedzie u rodziny? W Anglii musisz być ostrożny, ponieważ wiele potraw zawiera alkohol. Kilka kawałków świątecznego ciasta może sprawić, że będziesz wstawiony (tipsy), a sos na czerwonym winie (red wine gravy) też ma swoje procenty.

Jeśli chodzi o Christmas pudding, kilogram tego przysmaku może zawierać ponad jedną trzecią butelki brandy. Doliczając do tego dodatek w postaci brandy butter (masło z brandy i cukrem), lepiej wrócić do domu taksówką.

3. Wybuchowe święta w Anglii?

Kolejną świąteczną tradycją są wybuchowe zabawki bożonarodzeniowe: Christmas crackers. W praktyce jest to kartonowa tuba (cardboard tube) owinięta kolorowym papierem, która przypomina dużego cukierka. W środku znajduje się papierowa korona (paper crown), dowcip (joke) i drobny upominek (small gift). Ten zabawny element angielskich świąt kojarzy się głównie z żenującymi żartami. Poniżej przykład:

Cała zabawa polega na jednoczesnym ciągnięciu (to pull) zabawki z dwóch stron przez dwie osoby. Kiedy tuba pęka, słychać cichy wystrzał, stąd nazwa cracker (crack: trzask). Osoba, która ma większy kawałek tuby, wygrywa. Tradycja świątecznych zabawek sięga XIX wieku, kiedy Tom Smith, angielski cukiernik, podpatrzył we Francji bonbons: migdały owinięte w dekoracyjny papier. Tom postanowił sprzedawać takie smakołyki (treats) również w Anglii, jednak nie cieszyły się one zbyt dużym zainteresowaniem. Pewnego wieczora, siedząc przy kominku i wsłuchując się w trzask palącego się drewna, postanowił stworzyć zabawkę, która będzie wydawała podobny odgłos.

4. Papierowe korony

Nieodłącznym elementem angielskich świąt są papierowe korony, które można znaleźć w Christmas crackers. Podobno tradycja noszenia papierowych koron sięga czasów starożytnego Rzymu, kiedy podczas festiwalu Saturnalia noszono korony.

5. Święta w Anglii a King’s Speech

Po obiedzie, o 15:00 (tak, w Anglii świąteczny obiad zaczyna się dużo wcześniej niż w Polsce), monarcha wygłasza świąteczne przemówienie. Przez 70 lat robiła to królowa Elżbieta II (Queen’s Speech), a od 2022 roku tradycję kontynuuje król Karol III, więc dziś mówimy o King’s Speech albo King’s Christmas Message. Jest to pewnego rodzaju podsumowanie kończącego się roku, które trwa około 10 minut. Przemówienia z poprzednich lat znajdziesz na oficjalnym kanale rodziny królewskiej na YouTube.

6. Boxing Day

Boxing Day to świąteczna tradycja obchodzona 26 grudnia. Dokładne pochodzenie tego dnia nie jest znane. Jedna z teorii mówi, że tego dnia wręczano paczki (boxes) biednym i potrzebującym. Kolejna historia odnosi się do pracowników, którzy otrzymywali tego dnia prezenty od swoich pracodawców. Obecnie jednak ten dzień związany jest z zakupami i wielkimi poświątecznymi obniżkami (discounts). Zakupowe szaleństwo (shopping spree) i przeceny można porównać do Black Friday.

Oprócz zakupów dzień ten kojarzony jest z różnymi wydarzeniami sportowymi oraz przedstawieniami.

7. Pantomima

Pantomime, czyli muzyczne przedstawienie dla dzieci, to obowiązkowa tradycja świąt Bożego Narodzenia w Anglii. Niemal każdy teatr wystawia świąteczne przedstawienia, które opierają się na kultowych baśniach, takich jak Kopciuszek (Cinderella) czy Królewna Śnieżka (Snow White). Pantomima to rozrywka dla całej rodziny, a w przedstawienie często angażowana jest cała widownia. Nie zdziw się także, jeśli zobaczysz kobiety przebrane za mężczyzn i mężczyzn grających kobiece role.

Wygląda na to, że święta w Anglii znacząco różnią się od naszych polskich tradycji.

Skąd się wzięła nazwa Christmas?

Na koniec mam dla Ciebie małą ciekawostkę. Nazwa pochodzi od wyrażenia Christ’s Mass, czyli msza Chrystusowa. Słowo mass oznacza mszę, a Boże Narodzenie to czas świętowania narodzin Jezusa. Wiele osób po wigilijnej kolacji idzie na pasterkę (Midnight Mass), więc angielska nazwa to skrócona wersja Christ-Mass.

Co sądzisz o angielskich świętach? Masz ochotę spróbować brytyjskich świątecznych przysmaków? 🙂

Merry Christmas!

Przeczytaj też: Co to jest Halloween i skąd pochodzi? oraz Small talk po angielsku

Najczęstsze pytania o święta w Anglii