Jak mówić płynnie po angielsku 6 zasad gry, które warto znać

W skrócie: od czego zależy płynność

1. Typ rozmowy: rozmowy „załatwiające sprawę” mają powtarzalne schematy, których można się nauczyć.
2. Znaczniki dyskursu: so, well, anyway, right sklejają rozmowę w całość.
3. Cechy języka mówionego: w rozmowie wolno skracać, powtarzać się i zaczynać zdanie od nowa.
4. Gotowe wyrażenia: idiomy, czasowniki frazowe i kolokacje zamiast składania zdań słowo po słowie.
5. Wymowa i mowa łączona: pewność siebie rośnie, kiedy wiesz, jak coś brzmi.
6. Czynniki zewnętrzne: temat, rozmówca, telefon czy hałas też mają znaczenie.

Co to znaczy mówić płynnie po angielsku?

Płynność językowa to jeden z najczęstszych celów osób uczących się języka obcego. Naszym marzeniem jest mówić płynnie po angielsku. Ale co to tak naprawdę oznacza?

Czy płynność językowa jest równoznaczna z szybkością wypowiedzi? Czy mówić płynnie po angielsku to to samo, co mówić bezbłędnie? Czy jest to umiejętność, którą można wyćwiczyć, czy raczej efekt lat praktyki?

Zdecydowanie płynność językową możemy postrzegać w kategoriach umiejętności, tak samo jak umiejętność jazdy na rowerze czy gotowania. Jednak, aby dobrze gotować czy grać na pianinie, niezbędna jest wiedza. Z czasem rozbudowujemy tę wiedzę oraz ćwiczymy, a praktyka przekłada się na jeszcze lepsze rezultaty.

Europejski system opisu kształcenia językowego (CEFR) opisuje płynność na poziomie B2 jako umiejętność rozmowy z taką swobodą i spontanicznością, że regularny kontakt z rodzimymi użytkownikami języka nie męczy żadnej ze stron. Płynność to więc przede wszystkim swoboda i ciągłość wypowiedzi, niekoniecznie bezbłędność.

Poniżej przedstawiam 6 aspektów, które wpływają na to, jak płynnie mówisz po angielsku.

1. Jak mówić płynnie po angielsku w każdej sytuacji?

Przede wszystkim rozmowa to komunikacja, którą bardzo ogólnie można podzielić na dwie kategorie: komunikację transakcyjną, czyli taką, której głównym celem jest przekazanie oraz uzyskanie informacji, oraz komunikację interpersonalną, która służy zbudowaniu lub podtrzymaniu relacji z innymi osobami.

Codziennie mamy styczność zarówno z komunikacją transakcyjną, między innymi przy kupowaniu biletów czy umawianiu wizyty u lekarza, jak i z komunikacją interpersonalną podczas rozmowy z przyjacielem.

O ile komunikacja interpersonalna jest bardziej „nieprzewidywalna” i ciężko ją osadzić w sztywnych ramach gotowych zwrotów i sformułowań, o tyle większość typowo transakcyjnych rozmów rządzi się konkretnymi zasadami. Ważną informacją dla osób pragnących mówić płynnie po angielsku jest fakt, że pewne „sytuacje konwersacyjne” nabrały szablonowych struktur. Jest duża doza powtarzalności w rozmowie z kasjerem, ze sprzedawcą biletów na stacji kolejowej czy podczas rozmowy o pracę. Kluczem do płynności językowej jest prawidłowe zidentyfikowanie sytuacji, w której się znajdujemy, i dopasowanie właściwych zwrotów, stylu oraz poziomu formalności. Przykładowo, idąc na rozmowę o pracę, nie zaczniesz opowiadać rekruterowi o imieninach cioci Zosi, na które zostałeś zaproszony. Jadąc na konferencję, nie będziesz oczekiwać od prelegenta osobistych historii w stylu „Pamiętam, jak w wieku 5 lat…”, ale raczej rzetelnych danych i faktów.

Wiedza z zakresu realizacji poszczególnych ról w danej kulturze jest niezbędna do płynności językowej i świadczy o tym, że rozmówcy w pewnym stopniu grają według tych samych zasad i dostosowują swoją wypowiedź do sytuacji.

Gotowe zwroty do typowych sytuacji znajdziesz w moich poradnikach: small talk po angielsku, spotkanie biznesowe i rozmowa kwalifikacyjna.

2. Jak „skleić” rozmowę, aby mówić płynnie po angielsku?

Choć tekst pisany i rozmowa to dwa zupełnie różne światy, obie formy „ekspresji” muszą być spójne i logiczne. Znaczniki dyskursu to bardzo ważny element, który świadczy o płynności językowej. Ten magiczny element sprawia, że nasza konwersacja jest spójna i przebiega gładko, zamiast być tylko zlepkiem przypadkowych zdań wypowiedzianych przez dwie osoby znajdujące się w danej sytuacji.

Z moich obserwacji wynika, że osoby uczące się języka angielskiego mają często problem ze swobodną konwersacją i reagowaniem na treści wypowiadane przez współrozmówców. W środowisku szkolnym jesteśmy przyzwyczajeni do odpowiadania nauczycielowi na konkretne pytania, rzadziej do prowadzenia swobodnej rozmowy z partnerem. Jest to zazwyczaj:

Przy komunikacji transakcyjnej taka forma porozumiewania się jest do zaakceptowania. Jednak w sytuacjach towarzyskich wymaga się od nas reakcji: wyrażenia zainteresowania, zaskoczenia, smutku, niezadowolenia czy złości.

Rozmowa z reguły jest nieprzewidywalna i wymaga całego arsenału języka funkcyjnego, który pozwoli nam dobrze zarządzać rozmową, a także wyrazić nasze intencje. Aby mówić płynnie po angielsku i prowadzić swobodne konwersacje, warto zapoznać się z naturalnymi zwrotami przydatnymi w sterowaniu rozmową.

Spójrz na poniższy dialog pomiędzy przyjaciółmi:

Przyjrzyjmy się dokładnie, co oznaczają poszczególne „łączniki” w powyższym dialogu:

• So rozpoczyna rozmowę.
• Well przekierowuje rozmowę na inny aspekt (przyszła praca).
• Right to odpowiedź oznaczająca zgodę z przedmówcą.
• Anyway zmienia temat rozmowy (od zapisania się na lekcje angielskiego do prośby o pożyczenie książek do nauki).

„Łączniki” zdania wpływające na płynność po angielsku

anyway, fine, good, like, now, oh, okay, right, so, I must admit, sort of / kind of, well, mind you, in general, and, but, or, because, what I mean, actually, you know, I see, absolutely, certainly, definitely, really

3. Czym różni się język mówiony od pisanego?

Najprostszą odpowiedzią na to pytanie jest stwierdzenie, że tekst pisany jest z reguły wcześniej przygotowany i zaplanowany. Rozmowa natomiast odbywa się w czasie rzeczywistym, jest zatem spontaniczna i mniej skomplikowana pod kątem struktur gramatycznych.

Poniżej przedstawiam cechy, które są charakterystyczne i akceptowane w rozmowie:

• Elipsa (ellipsis): środek stylistyczny, który pozwala na ominięcie poszczególnych wyrazów w zdaniu bez zmiany znaczenia. Sounds good jest w pełni akceptowaną formą w rozmowie, a It sounds good. to zdanie, które zostałoby użyte w tekście pisanym.
• Mieszanki dwóch konstrukcji gramatycznych: rozmowa jest spontaniczna i nieplanowana, dlatego zaczynając zdanie, możemy jeszcze nie wiedzieć, jak je skończymy. Stąd możemy usłyszeć zdania typu: I’ve been to London… in 2005.
• Powtórzenia oraz niekompletne sformułowania: pomyśl o swoich rozmowach z przyjaciółmi po polsku. Nie wszystko jest idealnie zaplanowane i gramatycznie poprawne. Bardzo często pojawia się doza niepewności, ponieważ wciąż analizujesz w głowie, co chcesz powiedzieć i jak najlepiej wyrazić swoje myśli, nawet w swoim rodzimym języku.
• Mowa niezależna jest popularniejsza od mowy zależnej: bezpośrednio cytujemy wypowiedź drugiej osoby.
• Question tags są typowe dla języka mówionego: She is beautiful, isn’t she?

4. Ile słów musisz znać, aby mówić płynnie po angielsku?

Badacze zajmujący się analizą korpusów językowych doszli do wniosku, że niewielka grupa najczęstszych słów to mniej więcej połowa wszystkiego, co mówimy i piszemy. Według Paula Nationa (2001) już 100 najczęstszych słów angielskich stanowi około połowy każdego tekstu, a w rozmowach ta koncentracja jest jeszcze większa. Podaję Ci link do tabeli z listą najczęstszych słów w języku angielskim. Już na pierwszy rzut oka widać, że są to głównie zaimki osobowe, łączniki oraz wyrazy określające czas i miejsce. Zakładam, że patrzysz teraz na tę tabelkę i myślisz: przecież znam wszystkie te słówka, a wciąż nie czuję, że potrafię komunikować się płynnie po angielsku!

Kluczem do sukcesu jest uczenie się całych, gotowych wyrażeń, które możemy podzielić na następujące kategorie:

• Idiomy oraz powiedzenia: hot-headed (w gorącej wodzie kąpany), a drop in the ocean (kropla w morzu).
• Czasowniki frazowe: get away, look for, put forward. Są szczególnie ważne dla płynnej rozmowy, ponieważ znaczenie zmienia się tu wyłącznie za sprawą przyimka.
• Kolokacje: make a proposal, do business, take photos.
• Wyrażenia używane w rozmowie (znaczniki dyskursu): by the way, anyway, I see your point, if I were you.

Ucząc się gotowych i utartych zwrotów, nie zastanawiasz się nad gramatyką, ponieważ nie sklejasz zdania słowo po słowie. Korzystasz z uniwersalnych gotowców używanych przez rodzimych użytkowników języka. Jak uczyć się idiomów, piszę we wpisie Jak uczyć się idiomów.

5. Wymowa i mowa łączona: mniej stresu, więcej płynności

Często spotykam się z sytuacją, w której dana osoba uczy się języka od wielu lat, zna na pamięć wszystkie regułki gramatyczne i ma dosyć rozbudowany zasób słownictwa, ale boi się mówić po angielsku, ponieważ nie zna poprawnej wymowy. Ten aspekt nauki jest często zaniedbywany, jednak niezmiernie ważny, aby nie wstydzić się mówić w języku obcym. Jest wiele sytuacji, w których moglibyśmy wykazać się znajomością języka, a świadomie wycofujemy się z obawy przed popełnieniem błędu i zostaniem wyśmianym czy skrytykowanym. Aby poczuć się pewnie i mówić płynnie, warto nauczyć się angielskich dźwięków. Podaję link do filmiku z dokładnym omówieniem angielskich dźwięków.

Ponadto, komunikując się po angielsku, warto zapoznać się z sekretami mowy łączonej, kiedy niektóre dźwięki ulegają redukcji lub zostają dodane, aby ułatwić szybką wypowiedź. Wklejam też link do strony, na której zasady szybkiej mowy zostały szczegółowo wyjaśnione.

A jeśli w Twojej głowie kłębią się inne obawy związane ze strachem przed rozmową w języku obcym, w poradniku Boję się mówić po angielsku znajdziesz konkretne wskazówki, jak ten lęk oswoić.

6. Czynniki, które wpływają na płynność rozmowy po angielsku

Jest wiele czynników zewnętrznych, które wpływają na płynne komunikowanie się w języku obcym:

• Znajomość tematu: jeśli dany temat jest dla Ciebie interesujący i masz wystarczającą wiedzę z danego zagadnienia, będzie Ci łatwiej mówić płynnie. Często brak płynności językowej wcale nie wynika z naszych umiejętności językowych, a z nieznajomości tematu.
• Znajomość gatunku (patrz punkt 1): każdy akt konwersacyjny rządzi się swoimi konwencjami, o których musimy pamiętać, aby „grać” według tych samych zasad.
• Znajomość rozmówców: naturalne jest, że będziemy mówić płynniej w towarzystwie osób, które znamy, lub w środowisku, które jest przyjaźnie nastawione.
• Środek przekazu: rozmowa telefoniczna czy twarzą w twarz. Dla niektórych rozmowa telefoniczna będzie trudniejsza ze względu na szumy, hałas czy kłopoty techniczne.
• Czynniki techniczne: hałas, szum, temperatura, czyli wszystko, co może nas rozpraszać i negatywnie wpływać na skupienie.

Jak ćwiczyć mówienie po angielsku: plan na 15 minut dziennie

Płynności nie da się wyczytać z książki. Trzeba mówić, najlepiej codziennie i na głos. Prosty plan, który możesz realizować w domu:

1. 3 minuty, rozgrzewka: opisz na głos, co dziś robiłeś albo co widzisz za oknem. Bez zatrzymywania się, nawet jeśli brakuje Ci słowa (wtedy opisz je innymi słowami).
2. 5 minut, shadowing: włącz krótkie nagranie (np. podcast z transkrypcją), słuchaj zdania i od razu powtarzaj je na głos, naśladując melodię i tempo.
3. 5 minut, nowe wyrażenia: wybierz 3–5 zwrotów z dzisiejszej lekcji czy tekstu i ułóż z każdym zdanie o sobie. Powiedz je na głos.
4. 2 minuty, nagranie: nagraj krótką wypowiedź na telefon i odsłuchaj. Za tydzień porównaj z nowym nagraniem.

Raz albo dwa razy w tygodniu dorzuć prawdziwą rozmowę: z lektorem, w grupie konwersacyjnej albo z kimś, kto też uczy się angielskiego. Rozmowa z AI może pomóc oswoić się z mówieniem, ale nie zastąpi rozmowy z człowiekiem. Dlaczego, wyjaśniam we wpisie Dlaczego rozmowa z AI nie przełamie Twojej bariery językowej.

Jak mówić płynnie po angielsku: poznaj zasady gry!

Podsumowując, płynność językowa nie musi pozostawać w sferze marzeń. Należy potraktować ją jak każdą inną umiejętność i zapoznać się z konkretnymi zasadami. Znajomość struktur gramatycznych oraz rozbudowane słownictwo to połowa sukcesu, natomiast warto pamiętać, że konwersacja rządzi się swoimi odrębnymi zasadami:

• „gatunek” rozmowy, a tym samym styl, stopień formalności i odpowiednie zwroty,
• znaczniki dyskursu i język funkcyjny,
• typowe cechy języka mówionego,
• czynniki zewnętrzne wpływające na biegłość językową,
• poprawna wymowa i cechy szybkiej mowy.

Źródła

• Council of Europe (2020). Common European Framework of Reference for Languages: Companion Volume. Strasbourg: Council of Europe.
• Nation, I. S. P. (2001). Learning Vocabulary in Another Language. Cambridge: Cambridge University Press.

Przeczytaj też: Jak nauczyć się angielskiego: 8 zasad skutecznej nauki, Boję się mówić po angielsku, Small talk po angielsku oraz Angielski dla początkujących dorosłych

Najczęstsze pytania o mówienie po angielsku